Türkiye'nin en değerli 10 mimari eseri
Türkiye'nin en değerli eserleri belirlendi. İşte sıralama... AYASOFYA MİMARLARI: Miletli İsidoros ve Trallesli Anthemius İstanbul, 532-537 Ayasofya klasik Roma mimarisinin son büyük eseridir. 532 ve 537 yılları arasında İmparator Justinian’ın emriyle yapıldı. Miletoslu İsidoros ve matematikçi Trallesli (Aydın) Anthemius’un eseridir. Bilhassa Anthemius, İskenderiye Kitaplığı’ndaki son bazı eserleri özetlemiş, özellikle İskenderiyeli Heron’un statik üzerindeki görüşlerini zikretmiştir ve
-
110Türkiye'nin en değerli eserleri belirlendi. İşte sıralama... AYASOFYA MİMARLARI: Miletli İsidoros ve Trallesli Anthemius İstanbul, 532-537 Ayasofya klasik Roma mimarisinin son büyük eseridir. 532 ve 537 yılları arasında İmparator Justinian’ın emriyle yapıldı. Miletoslu İsidoros ve matematikçi Trallesli (Aydın) Anthemius’un eseridir. Bilhassa Anthemius, İskenderiye Kitaplığı’ndaki son bazı eserleri özetlemiş, özellikle İskenderiyeli Heron’un statik üzerindeki görüşlerini zikretmiştir ve bugün kaybolan bu eserlerin hem zihnimizde zamanımıza kadar yaşaması hem de Ayasofya’nın strüktürünün bunlardan etkilendiği açıkça ortaya konmuştur. Ayasofya kemerler ve sütunlar üzerinde duran bir eserdir. Bu sütunlar, imparatorluğun dört bir yanından getirilmiştir. Bu bir mali tasarruf sayılmaktan çok, emperyal bir hâkimiyetin görülmesi olarak düşünülmelidir. Benzer tavrı ve malzeme naklini Kanuni Sultan Süleyman devrinde de Mimar Sinan’ın büyük eseri için söylemek mümkündür.
-
210SELİMİYE CAMİİ MİMARI: Mimar Sinan Edirne, 1568 Mimar Sinan’ın başyapıtı olarak kabul edilen cami, kentin en yüksek tepesi üzerinde ve R:31.30 metre çapındaki kubbesi ve üçer şerefeli dört minaresi ile kent siluetinin belirleyici ögesi olan bir yapıttır. Sinan’ın 4 ve 6 ayak üzerine oturan kubbe denemelerinden sonra 8 ayağa oturan bu en büyük kubbeli yapısı, ana kubbeyi destekleyen yarım kubbelerin örttüğü görkemli bir iç mekâna ve incelikle tasarlanmış bezeme külliyatına sahiptir.
-
310DİVRİĞİ ULU CAMİİ MİMARI: Ahlatlı Hürrem Şah Sivas, 1228 Yapımı 1228-1243 arasında gerçekleştirilmiş olan yapının konumlandığı yer, erken 13. yüzyılda da önemli olduğu söylenemeyecek Divriği kasabasıdır. Yaptıran karıkocanın ise (Mengücek beyi Ahmet Şah ve Melike Turan Melek) siyasal açıdan büyük roller oynamamış oluşu dikkate değer. Sadece bu iki verinin bile bugünkü Türkiye alışkanlıkları bağlamında yorumlanması yararlı olur. Şöyle ki, mimari açıdan önemli ürün ortaya koymak için yaptıranların yönetimsel başarı göstermesi ve yapının da büyük bir kentsel merkezde yer alması zorunlu değildir. Ancak, Şifahane’nin adına yapıldığı kişinin kadın oluşu Ortaçağ İslam dünyasında Türkçe konuşulan bölgeler dışında çok ender olan bir alışkanlığa işaret eder ve özellikle önemsenmelidir. Bu ulucami-şifahane kompleksinin mimarlık tarihi bağlamındaki başarısı ise, bünyesinde farklı geleneklerin etkileri barındırmasından kaynaklanır. Gürcü, Ermeni, İran, hatta Avrupa Gotik mimarlıklarının izlerini gösterişi, bu kompleksi çağı için dünya genelinde istisnai kılar. Ortaçağ Anadolusu’nun nasıl yaratıcı bir bütünleşme potası olduğunu en iyi kanıtlayan kültür ürünlerinin başında, hiç kuşkusuz bu kompleks gelir.
-
410SÜLEYMANİYE CAMİİ MİMARI: Mimar Sinan İstanbul, 1551 Medreseler, hastane, hamam ve türbeleri de içeren on beş bölümden oluşan Süleymaniye Külliyesi’nin merkezi Süleymaniye Camii, İstanbul’un en önemi simgelerinden biri olmasının yanı sıra, Mimar Sinan’ın eserleri içinde de ayrıcalıklı bir konumdadır. XVI. yy’ da inşa edilen, Klasik Osmanlı mimarisinin en önemli örneklerinden Süleymaniye, konumu, mimarisi, yapı teknolojisi ve iç mekân zenginliği ile külliyenin gözbebeğidir. Sinan’ın kalfalık dönemi eseri olarak nitelendirilen cami, çokça karşılaştırıldığı Ayasofya’ya benzer bir taşıyıcı sisteme ve plana sahip olmasına karşın, Sinan’ın miras aldığı yapı teknolojisini geliştirmesiyle şeffaf duvarlara, kesintisiz bir iç mekâna kavuşarak, aydınlık, insancıl ve huzurlu bir deneyim sunar. Süleymaniye’yi İstanbul’un simgesi haline getiren yalnızca yüksekteki konumu değil, bulunduğu tepeden neredeyse kendiliğinden yükseliyormuş hissi veren ustalıklı ve bütüncül tasarımıdır.
-
510ASPENDOS MİMARI: Zenon Antalya, 138 Bulunduğu topografyadan faydalanarak belli bir eğimle yamaca yaslanan erken dönem tiyatrolarının ‘yararcı’ formülünü; kemer, tonoz gibi strüktür olanaklarının gelişmesiyle yapıyı ayağa dikerek ‘idealize’ eden ve dönemine ait, hacimli, ayakta kalmış en iyi örneklerden. Amfi yarım daire şemadır ve sahne yapısı dairenin kesik tarafına takılıdır. İzleyici koyağı üzerinde yer alan kemerli galeri ile sahne yapısı aynı yüksekliktedir ve bunun getirdiği, özellikle akustik, avantajlar ile gelişmiş bir bütün yapı gibi davranır.
-
610GÖBEKLİTEPE Şanlıurfa, M.Ö. 9.600 Göbeklitepe Urfa’ya 15 km uzaklıkta, yaklaşık 300 metre çapında, 15 metre yükseklikte, içinde 20 adet olduğu belirlenen, 9 adedinde kazı yapılan ve 4 adedi günümüzden 12 bin yıl öncesine tarihlenen tapınak alanlarıdır. İnsanoğlunun avcı-toplayıcı olduğu dönemde, yerleşik tarım toplumuna geçilmeden ve demir bulunmadan önce inşa edilmiş bu anıtsal yapılar grubu, ortada her biri yaklaşık 50 tonluk, temelde ana kayaya oyularak yerleştirilmiş, T biçimli, yüksekliği 7 metre, başı 3 metre genişliğinde, üzerleri hayvan motifleri işlenmiş taşlar ve bunların etrafına dairesel planda konumlanmış dikili taşlardan oluşmaktadır. Daha sonra korumak amacı ile üstü toprakla doldurulan bu tapınakların önemi uygarlık tarihini 5 bin yıldan 12 bin yıl öncesine taşıyarak tarihin yeniden yazılmasını sağlamış olmasıdır.
-
710ATATÜRK KÜLTÜR MERKEZİ MİMARI: Hayati Tabanlıoğlu İstanbul, 1946 AKM’nin önemi şehir kültürünün ikonik bir simgesi, İstanbulluların kültürel hafızası olmasıydı. Ayrıca normal şartlarda AKM’ye Türkiye’nin modern mimari tarihinin cisimleşmiş hali olarak bakabilirdik, ülkedeki siyasal kutuplaşmanın cisimleşmiş hali olarak görülmesi talihsizliği oldu.
-
810TOPKAPI SARAYI MİMARI: Alaüddin Davud Ağa İstanbul, 1460 Topkapı Sarayı’nın farklı dönemlerde üretilen gravür, resim, fotoğraf vd. İstanbul görselleştirmelerine konu olmasını, bu yapılar topluluğunun tekil mimari özellikleri kadar, üzerinde yapılandığı topoğrafyayla kurduğu zarif ve incelikli ilişkiye bağlamak yanlış olmaz. Zaman içinde değişen, gelişen saray Sarayburnu’nun müzikal resmi gibidir. Örneğin yerleşkenin en yüksek yapısı olan Adalet Kulesi’nin düşey vurgusu mutfak bacalarının ritmiyle adeta bir kreşendo etkisi yaratır; surlar, iç/dış avlular ve bahçeler gibi peyzaj öğeleri ile binalar hem kendi mekânsal kurguları içinde hem de Ayasofya gibi kendinden önceki dönemlerin yapılarıyla birlikte oluşturduğu kentsel bütünsellik dahilinde şiirsel fragmanlar oluşturur.
-
910ANITKABİR MİMARLARI: Emin Halid Onat-Ahmet Orhan Ada Ankara, 1944 Anıtkabir sadece bir yapı değil. Bir ziyaretgâh. Ankara’ya hâkim Rasattepe’ye, ziyaretin tüm koreografisi planlanarak itinayla yerleştirilmiş bir kompleks. Kıvrılarak tepeye tırmanan yeşil koridor, Aslanlı yol ve Meydan ile ziyaretçi Anıt’a hazırlanıyor; rota, ziyaretçiyi yönlendirerek hem Anıt’ı farklı açılardan görmeyi olanaklı kılıyor, hem de başkent panoramaları sunuyor. Nihayetinde ulaşılan Anıt ise antik zamanlardan bu yana tekrarlanan anıt-tapınak tipolojisinin ustaca oranlanmış ve yorumlanmış bir örneği.
-
1010FLORYA ATATÜRK KÖŞKÜ MİMARI: Seyfi Arkan İstanbul, 1935 Seyfi Arkan'ın sıra dışı tasarımı Türkiye'deki modern mimarlığın en önemli örneklerinden birini teşkil etmesinin yanı sıra, yeni mimari dilin Mustafa Kemal yönetimindeki yeni Türkiye Cumhuriyeti'nin sosyo-kültürel modernleştirme idealleriyle ilişkilendiği dönemin sembollerinden biri olmuştur. Tek katlı yapı, büyük kazıklar üzerinde yer almaktadır ve kıyıya 90 metre uzunluğunda bir köprüyle bağlanır. Özel olarak tasarlanmış malzeme ve bağlantı parçaları ile yapımı 48 günde tamamlanmış ahşap bir binadır. L-biçimli plan şeması, yaşam ve servis alanlarının birbirinden fonksiyonel olarak ayrılışını yansıtmaktadır. İhtiyaç programı Mustafa Kemal'in yaşamının son yıllarında gereksinim duyduğu özel bakım göz önünde bulundurularak oluşturulmuştur. Florya halk plajının hemen yanında konumlanışı, binanın yeni yaygınlaşan denize girme eylemini vurgulamasına neden olurken, Mustafa Kemal'in de halka yakın kalmasını sağlamıştır. Yapı geniş çaplı bir yenilemeye maruz kalmış ve bir kısmı betonarme olarak değiştirilmiştir. Bugün, müze olarak kullanılmaktadır.
